Cholesterol budzi wiele emocji. Jedni słyszą, że jest bardzo niebezpieczny, inni że organizm go potrzebuje do życia. Prawda – jak zwykle – leży pośrodku. Cholesterol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ale jego zaburzone stężenia mogą zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Czym jest cholesterol i do czego jest potrzebny?

Pod względem chemicznym cholesterol jest alkoholem steroidowym. Część cholesterolu produkuje nasz organizm – głównie w wątrobie, a część dostarczamy wraz z pożywieniem.

Co ciekawe: około 70% cholesterolu powstaje w organizmie, a około 30% pochodzi z diety.

Cholesterol pełni w organizmie bardzo ważne funkcje. Jest składnikiem:

• błon komórkowych
• kwasów żółciowych (niezbędnych do trawienia tłuszczów)
• hormonów steroidowych

Bez cholesterolu organizm nie mógłby prawidłowo funkcjonować, ponieważ jest on substratem do produkcji wielu hormonów.

Jak cholesterol krąży w organizmie?

Cholesterol nie rozpuszcza się w wodzie, dlatego musi być transportowany we krwi w specjalnych cząsteczkach zwanych lipoproteinami. Najważniejsze z nich to: HDL, LDL oraz VLDL.

Podczas badania krwi najczęściej wykonuje się tzw. lipidogram, który obejmuje:

• cholesterol całkowity
• HDL
• LDL
• trójglicerydy (TG)

Coraz częściej w wynikach pojawia się również cholesterol nie-HDL.

Cholesterol całkowity – co oznacza?

Cholesterol całkowity oznacza się w surowicy lub osoczu krwi, zwykle na czczo.

Aby wynik był wiarygodny: od ostatniego posiłku powinno minąć 12–14 godzin, a zbyt długie stanie przed pobraniem krwi lub zbyt długo założona opaska uciskowa, mogą zawyżyć wynik nawet o około 10%.

HDL – „dobry cholesterol”

HDL nazywany jest potocznie dobrym cholesterolem.

Jego główną funkcją jest transport nadmiaru cholesterolu z tkanek do wątroby, gdzie może on zostać przetworzony m.in. w:

• kwasy żółciowe
• hormony steroidowe

Dzięki temu HDL pomaga chronić naczynia krwionośne przed miażdżycą.

Normy HDL

• mężczyźni: > 40 mg/dl
• kobiety: > 45 mg/dl

Wartości powyżej 70 mg/dl uznaje się za szczególnie korzystne dla zdrowia serca.

Co podnosi poziom HDL?

Na wzrost „dobrego” cholesterolu wpływają m.in.:

• redukcja masy ciała
• regularna aktywność fizyczna (zwłaszcza aerobowa)
• dieta bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe
• ograniczenie tłuszczów trans

LDL – „zły cholesterol”

LDL to tzw. zły cholesterol. To właśnie jego nadmiar może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych, prowadząc do powstawania blaszek miażdżycowych.

W wielu laboratoriach LDL nie jest oznaczany bezpośrednio, lecz wyliczany na podstawie innych parametrów lipidogramu.

Warto wiedzieć, że jeśli trójglicerydy przekraczają 400 mg/dl, wynik LDL obliczony w ten sposób może być niewiarygodny.

Trójglicerydy (TG) – czym są?

Trójglicerydy (TG) to kolejny ważny parametr lipidogramu. Chemicznie są to estry glicerolu i kwasów tłuszczowych.

Pełnią w organizmie dwie główne funkcje:

• są źródłem energii dla mięśni
• stanowią zapas energii w tkance tłuszczowej

We krwi transportowane są głównie przez:

• chylomikrony
• VLDL

Podwyższone stężenie TG uznaje się za niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Kiedy trójglicerydy są wysokie?

Podwyższone TG mogą występować m.in. w przypadku:

• niedoczynności tarczycy
• cukrzycy typu 1 i 2
• zapalenia trzustki
• chorób nerek (np. zespołu nerczycowego)
• zespołu chylomikronemii

Kiedy trójglicerydy są niskie?

Obniżone stężenia TG mogą pojawić się m.in. w:

• nadczynności tarczycy
• niedożywieniu
• wyniszczeniu organizmu

Podobnie jak niskie wartości cholesterolu i LDL.

Dlaczego warto wykonywać lipidogram?

Pełny lipidogram pozwala ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak: miażdżyca, zawał serca oraz udar mózgu.

Największe ryzyko występuje przy:

• wysokim cholesterolu całkowitym
• wysokim LDL
• wysokich trójglicerydach
• niskim HDL

Zaburzenia lipidowe – duży problem zdrowotny

Zaburzenia gospodarki lipidowej są bardzo częste. Szacuje się, że dyslipidemia może dotyczyć nawet 60–70% dorosłych osób.

Oznacza to, że w typowej praktyce lekarza rodzinnego opiekującego się około 2500 pacjentami, nawet 1100–1300 osób może mieć nieprawidłowe wyniki lipidogramu.

Dlatego tak ważne są:

• regularne badania
• zdrowa dieta
• aktywność fizyczna
• kontrola masy ciała