Czy zdarza Ci się, że pocisz się dużo bardziej niż inni, nawet w sytuacjach, gdy nie jest gorąco ani nie wykonujesz żadnego wysiłku fizycznego? Nadmierna potliwość (hiperhydroza) to problem, który może dotyczyć nawet 3% populacji i znacząco utrudniać codzienne życie. W tym wpisie opowiem Ci o tym, jakie mogą być jej przyczyny, jak ją diagnozować oraz jakie są dostępne metody terapii.
Ciekawostka z historii medycyny – zespół Frey
W 1923 roku polska lekarka Łucja Frey opisała niezwykły przypadek żołnierza z nietypową potliwością twarzy. Mężczyzna po urazie policzka cierpiał na silne pocenie się i zaczerwienienie jednej strony twarzy… podczas jedzenia. To zjawisko nazwano później zespołem Frey.
Okazało się, że w trakcie gojenia doszło do nieprawidłowej regeneracji nerwów – włókna przywspółczulne „podłączyły się” do współczulnych. Skutek? Posilek pobudzał nie tylko wydzielanie śliny, ale również potu i rumień twarzy. Ten przykład świetnie pokazuje, jak złożona i zaskakująca potrafi być medycyna – a także jak wiele przyczyn może mieć nadmierna potliwość.
Czym właściwie jest nadmierna potliwość?
Pocenie to naturalny proces – dzięki niemu organizm reguluje temperaturę ciała. Jednak w przypadku hiperhydrozy gruczoły potowe (zwłaszcza ekrynowe, licznie obecne na dłoniach, stopach, w okolicach pach i na twarzy) pracują zbyt intensywnie.
Objawy nadpotliwości
- pot pojawia się w nadmiarze, niezależnie od temperatury czy aktywności,
- potliwość może być uogólniona (całe ciało) lub ogniskowa (np. tylko dłonie, pachy),
- zwykle jest oceniana subiektywnie przez pacjenta, bo nie ma jednej ścisłej normy.
Rodzaje hiperhydrozy
- Pierwotna nadpotliwość – zaczyna się zwykle w dzieciństwie, bez uchwytnej przyczyny, często ma charakter rodzinny. Najczęściej obejmuje pachy, dłonie, stopy i twarz.
- Wtórna nadpotliwość – spowodowana chorobami, lekami, toksynami lub innymi czynnikami.
Przyczyny wtórnej nadmiernej potliwości
Do najczęstszych zaliczamy:
1. Leki
np. antydepresanty (sertralina, citalopram, amitryptylina), leki przeciwpsychotyczne (haloperidol, klozapina), opioidy (morfina, tramadol), insulina, kortykosteroidy, leki tarczycowe.
2. Substancje chemiczne
alkohol, kofeina, toksyny (np. akryloamid).
3. Choroby i stany medyczne
- Endokrynologiczne: nadczynność tarczycy, cukrzyca, menopauza, andropauza, guzy hormonalne (np. pheochromocytoma, rakowiak).
- Nowotwory: chłoniak Hodgkina, choroby mieloproliferacyjne.
- Neurologiczne: neuropatia cukrzycowa, urazy rdzenia, choroba Parkinsona, zespół Frey.
- Metaboliczne i inne: hipoglikemia, dna moczanowa, niedobory witamin.
- Infekcje (np. gruźlica, HIV).
4. Nadpotliwość kompensacyjna
Może wystąpić np. po operacjach (np. sympatektomii), gdy organizm „przenosi” potliwość na inne obszary ciała.
Jak diagnozuje się nadmierną potliwość?
Specjaliści mogą zastosować m.in.:
- test Minora (jod + skrobia, miejsca pocenia barwią się na fioletowo),
- sudometrię (pomiar ilości potu),
- grawimetrię (ważenie bibuły przed i po kontakcie ze skórą).
Leczenie nadmiernej potliwości
- Preparaty miejscowe – np. chlorek glinu 20%, kwas taninowy, formalina, glikopirolan.
- Leki doustne – antycholinergiczne (oksibutynina, glikopirolan), leki uspokajające, niektóre NLPZ.
- Jontoforeza – prądy stałe zmniejszające aktywność gruczołów potowych.
- Toksyna botulinowa – blokuje przewodnictwo nerwowe, skuteczna szczególnie w leczeniu potliwości pach i dłoni.
Zabiegi chirurgiczne – np. sympatektomia (przecięcie pnia współczulnego), stosowana w ciężkich przypadkach.
Nadmierna potliwość – do kogo się zgłosić?
Jeśli zauważasz u siebie ten problem:
- sprawdź, czy nie masz chorób wymienionych wyżej,
- skonsultuj się z internistą, endokrynologiem lub neurologiem,
- gdy przyczyna nie zostanie wykryta – pomocy możesz szukać u dermatologa, specjalisty medycyny estetycznej czy anestezjologa zajmującego się leczeniem bólu
