Choroby tarczycy najczęściej kojarzą się z przewlekłym zmęczeniem, problemami z masą ciała czy zaburzeniami hormonalnymi. W rzeczywistości niektóre schorzenia tego gruczołu mogą prowadzić do stanów bezpośrednio zagrażających życiu. Jednym z najgroźniejszych powikłań nadczynności tarczycy jest burza tarczycowa, nazywana także przełomem tarczycowym.
To nagły i bardzo ciężki stan kliniczny, w którym dochodzi do gwałtownego nasilenia działania hormonów tarczycy na organizm. Rozwija się najczęściej u osób z nieleczoną lub źle kontrolowaną nadczynnością tarczycy, szczególnie w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa. Wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego, ponieważ może prowadzić do niewydolności wielonarządowej i śmierci.
Co to jest burza tarczycowa?
Burza tarczycowa to skrajna postać nadczynności tarczycy. Dochodzi w niej do gwałtownego wzrostu aktywności metabolicznej organizmu pod wpływem nadmiernego działania hormonów tarczycy. Problem nie polega wyłącznie na wysokim poziomie hormonów we krwi. Kluczowe znaczenie ma także nagła reakcja organizmu na dodatkowy czynnik stresowy, który wywołuje tak zwaną „burzę hormonalną”.
Stan ten rozwija się nagle i może w bardzo krótkim czasie doprowadzić do ciężkich zaburzeń pracy serca, układu nerwowego, wątroby oraz innych narządów.
Śmiertelność w przebiegu przełomu tarczycowego nadal pozostaje wysoka i według danych medycznych wynosi około 8–25%, nawet pomimo wdrożenia leczenia.
Dlaczego dochodzi do przełomu tarczycowego?
Najczęściej burza tarczycowa pojawia się wtedy, gdy osoba z ciężką nadczynnością tarczycy doświadcza dodatkowego obciążenia dla organizmu. Może to być infekcja, zabieg operacyjny, uraz albo nagłe odstawienie leków przeciwtarczycowych.
Do najczęstszych przyczyn należą:
- ciężkie infekcje i zakażenia
- operacje chirurgiczne, także niezwiązane z tarczycą
- urazy i rozległe oparzenia
- poród
- zawał serca lub udar mózgu
- niewydolność serca
- cukrzycowa kwasica ketonowa
- nagłe odstawienie leków stosowanych w nadczynności tarczycy
- podanie jodowych środków kontrastowych
- leczenie jodem radioaktywnym
- działania niepożądane niektórych leków, między innymi amiodaronu, salicylanów czy środków znieczulających
W praktyce oznacza to, że organizm osoby z niekontrolowaną nadczynnością tarczycy może nie poradzić sobie z dodatkowym stresem metabolicznym.
Kto jest najbardziej narażony?
Burza tarczycowa najczęściej występuje u pacjentów z chorobą Gravesa-Basedowa, czyli autoimmunologiczną przyczyną nadczynności tarczycy. Może jednak pojawić się również w innych schorzeniach prowadzących do nadmiernej produkcji hormonów tarczycy.
Ryzyko dotyczy także osób z:
- toksycznym wolem wieloguzkowym
- toksycznym gruczolakiem tarczycy
- długo nieleczoną nadczynnością tarczycy
- nieregularnie przyjmowanymi lekami przeciwtarczycowymi
Szczególnie niebezpieczne jest samodzielne odstawienie leków bez konsultacji z lekarzem.
Objawy burzy tarczycowej
Przełom tarczycowy obejmuje wiele układów organizmu jednocześnie. Objawy są gwałtowne i szybko się nasilają.
Objawy ze strony układu krążenia
Najbardziej charakterystyczne są ciężkie zaburzenia pracy serca. Mogą pojawić się:
- bardzo szybka akcja serca
- tachykardia
- migotanie przedsionków
- zaburzenia rytmu serca
- niewydolność serca
- obrzęk płuc
- wstrząs kardiogenny
U części pacjentów dochodzi również do powikłań zakrzepowo-zatorowych.
Objawy neurologiczne i psychiczne
Hormony tarczycy silnie oddziałują na układ nerwowy, dlatego objawy neurologiczne bywają bardzo nasilone.
Pacjent może doświadczać:
- silnego pobudzenia
- lęku i niepokoju
- majaczenia
- psychozy
- drgawek
- zaburzeń świadomości
- letargu
- śpiączki
W ciężkich przypadkach dochodzi do całkowitej niewydolności ośrodkowego układu nerwowego.
Objawy ze strony przewodu pokarmowego i wątroby
Często występują również objawy ogólnoustrojowe, takie jak:
- wysoka gorączka
- wymioty
- biegunka
- silne osłabienie
- odwodnienie
- bóle i skurcze mięśni
W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić podwyższone enzymy wątrobowe, a u części chorych rozwija się żółtaczka.
Jak rozpoznaje się burzę tarczycową?
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym i stanie pacjenta. Lekarze korzystają ze specjalnych skal punktowych, które pomagają ocenić prawdopodobieństwo przełomu tarczycowego.
Pod uwagę bierze się między innymi:
- wysokość gorączki
- częstość pracy serca
- obecność migotania przedsionków
- objawy neurologiczne
- zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego
- obecność czynnika wyzwalającego
Burza tarczycowa jest stanem nagłym, dlatego leczenie często rozpoczyna się jeszcze przed uzyskaniem wszystkich wyników badań.
Leczenie przełomu tarczycowego
Pacjent z podejrzeniem burzy tarczycowej wymaga hospitalizacji, zwykle na oddziale intensywnej terapii.
Leczenie obejmuje jednocześnie kilka elementów:
- leki przeciwtarczycowe hamujące produkcję hormonów
- beta-blokery zmniejszające obciążenie serca
- intensywne nawodnienie
- leczenie zaburzeń rytmu serca
- terapię infekcji lub innej przyczyny wywołującej przełom
- monitorowanie funkcji życiowych
W wielu przypadkach konieczne jest wielospecjalistyczne leczenie obejmujące endokrynologów, kardiologów oraz specjalistów intensywnej terapii.
Dlaczego regularna kontrola tarczycy jest tak ważna?
Burza tarczycowa jest rzadkim, ale niezwykle groźnym powikłaniem nadczynności tarczycy. Wiele osób skupia się głównie na niedoczynności i chorobie Hashimoto, tymczasem również nadczynność tarczycy może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Regularne badania laboratoryjne, kontrola poziomu hormonów oraz systematyczne leczenie pozwalają znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia przełomu tarczycowego.
Szczególną czujność powinny zachować osoby:
- z rozpoznaną nadczynnością tarczycy
- po przebytych chorobach autoimmunologicznych
- z rodzinną historią chorób tarczycy
- przyjmujące leki wpływające na funkcjonowanie tarczycy
Nie należy bagatelizować objawów takich jak kołatanie serca, utrata masy ciała, nadmierna potliwość, drżenie rąk czy przewlekłe pobudzenie. Wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie mogą zapobiec rozwojowi stanu zagrożenia życia.
