Aswaganda (Withania somnifera), nazywana również witanią ospałą lub żeń-szeniem indyjskim, to roślina adaptogenna, która w ostatnich latach zyskała ogromną popularność. Coraz częściej pojawia się pytanie, czy aswaganda jest bezpieczna i wskazana w chorobach tarczycy – szczególnie w niedoczynności i Hashimoto.

Poniżej przedstawiam aktualne wnioski z badań naukowych oraz praktyczne rekomendacje.

Aswaganda – co mówią badania na ludziach?

W jednym z badań klinicznych oceniano wpływ aswagandy na osoby bez rozpoznanej choroby tarczycy. Uczestnicy przyjmowali 600 mg suchego korzenia dziennie przez 8 tygodni. Zaobserwowano:

• wzrost stężeń hormonów tarczycy (FT3, FT4),
• obniżenie TSH,
• działanie przeciwzapalne,
• poprawę nastroju i redukcję stresu.

Badanie miało jednak istotne ograniczenia: niewielką grupę badaną, krótki czas trwania oraz brak oznaczenia przeciwciał tarczycowych. Wyniki są obiecujące, ale nie pozwalają na wyciąganie jednoznacznych wniosków klinicznych.

W innym badaniu na zdrowych ochotnikach stosowano wyższe dawki – nawet 750–1250 mg na dobę. Oceniano głównie tolerancję i wydolność mięśniową, nie funkcję tarczycy. Preparat był generalnie dobrze tolerowany.

Pojawiły się również obserwacje u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową, u których przy okazji stosowania aswagandy zauważono wzrost T4. Nie wiadomo jednak, czy badani cierpieli na zaburzenia tarczycy.

Opisane przypadki działań niepożądanych

W literaturze medycznej opisano przypadki rozwoju tyreotoksykozy (nadczynności tarczycy) po samodzielnym stosowaniu aswagandy.

W jednym przypadku 32-letnia kobieta przyjmowała suplement z powodu przewlekłego zmęczenia. Nie miała wcześniej choroby tarczycy. W wyniku suplementacji rozwinęła się nadczynność tarczycy.

W innym przypadku 73-letnia pacjentka z Hashimoto odstawiła leczenie hormonalne i przez dwa lata stosowała aswagandę. Doprowadziło to do zaburzeń rytmu serca, bólu w klatce piersiowej i objawów nadczynności. W badaniach stwierdzono nieoznaczalne TSH oraz obecne przeciwciała tarczycowe. Stan wymagał intensywnego leczenia.

Wniosek jest jednoznaczny: niekontrolowane stosowanie aswagandy może prowadzić do nadczynności tarczycy, a w skrajnych przypadkach do stanu zagrożenia życia.

Badania na zwierzętach

W modelach zwierzęcych aswaganda wykazywała działanie:

• zwiększające poziom T3 i T4,
• zmniejszające stres oksydacyjny,
• poprawiające obraz histologiczny tarczycy,
• działające neuroprotekcyjnie.

W badaniach tych stosowano jednak bardzo wysokie dawki (np. 1,4 g/kg masy ciała u gryzoni), których nie można bezpośrednio odnieść do ludzi. Choć wyniki są interesujące, nadal pozostają na poziomie badań przedklinicznych.

Aswaganda a Hashimoto

Istotnym problemem jest immunomodulujące działanie aswagandy. Roślina ta wpływa na układ odpornościowy, wzmacniając reakcje obronne organizmu.

W chorobach autoimmunologicznych, takich jak Hashimoto, może to teoretycznie prowadzić do nasilenia procesu autoimmunologicznego. U osób z wysokimi przeciwciałami tarczycowymi stosowanie aswagandy może wiązać się z ryzykiem zaostrzenia choroby.

Dodatkowo wykazano, że niektóre suplementy dostępne na rynku mogą zawierać zanieczyszczenia hormonami tarczycy (T3 i T4) w ilościach przekraczających dawki terapeutyczne. Może to prowadzić do jatrogennej tyreotoksykozy.

Kiedy można rozważyć aswagandę?

Aswagandę można ewentualnie rozważyć:

• w niedoczynności tarczycy o nieautoimmunologicznym podłożu,
• po dokładnej diagnostyce (TSH, FT3, FT4, przeciwciała),
• wyłącznie po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Nie należy jej stosować w przypadku:

• nadczynności tarczycy,
• aktywnego Hashimoto z wysokimi przeciwciałami,
• ciąży i karmienia piersią,
• chorób autoimmunologicznych takich jak RZS czy toczeń (bez konsultacji specjalisty).

Podsumowanie

Aswaganda może wpływać na gospodarkę hormonalną tarczycy, zwiększając poziom FT3 i FT4 oraz obniżając TSH. Dla części osób z niedoczynnością może to być potencjalnie korzystne, jednak ryzyko wywołania nadczynności jest realne.

Nie ma obecnie ustalonej bezpiecznej dawki ani jednoznacznych wytycznych dotyczących czasu stosowania aswagandy w chorobach tarczycy. Większość obiecujących danych pochodzi z badań na zwierzętach, a doniesienia kliniczne obejmują także poważne działania niepożądane.

Aswaganda nie jest suplementem uniwersalnym. W przypadku chorób tarczycy decyzja o jej stosowaniu powinna być zawsze indywidualna i poprzedzona konsultacją z lekarzem.