Choroby autoimmunologiczne to grupa schorzeń, w których układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki. Mechanizm ich powstawania jest podobny, niezależnie od tego, czy mówimy o Hashimoto, celiakii, RZS czy bielactwie. Różnią się natomiast objawy, przebieg kliniczny oraz narządy, które obejmuje proces zapalny.

W tym wpisie znajdziesz przegląd najczęściej spotykanych chorób autoimmunologicznych (innych niż Hashimoto) wraz z krótką charakterystyką objawów i potencjalnych powiązań.

Celiakia (choroba trzewna)

Celiakia to przewlekłe zapalenie jelita cienkiego spowodowane trwałą nietolerancją glutenu. Nie jest to alergia, lecz choroba autoimmunologiczna, która może mieć wpływ na:

• układ pokarmowy
• skórę
• układ krwiotwórczy
• układ nerwowy
• układ moczowo-płciowy

Cukrzyca typu 1

To choroba, w której układ odpornościowy niszczy komórki beta trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Charakterystyczne są:

gwałtowne chudnięcie

senność

nasilone pragnienie

wielomocz

Nieleczona prowadzi do kwasicy ketonowej, mogącej stanowić zagrożenie życia.

Bielactwo (vitiligo)

Bielactwo to zaburzenie barwnikowe wynikające z autoimmunologicznego niszczenia melanocytów. Objawia się jasnymi, odbarwionymi plamami na skórze. Może współwystępować m.in. z chorobami tarczycy.

Łysienie plackowate (Alopecia areata)

Choroba prowadząca do miejscowego lub uogólnionego wypadania włosów. Często pojawia się nagle. U części pacjentów włosy odrastają, jednak epizody mogą się powtarzać.

Niedokrwistość złośliwa (Addison-Biermer)

To choroba wynikająca z autoimmunologicznego uszkodzenia komórek żołądka odpowiedzialnych za wytwarzanie czynnika Castle’a, niezbędnego do wchłaniania witaminy B12. Objawy obejmują:

osłabienie

bladość

mrowienia

trudności z koncentracją

Wymaga suplementacji witaminy B12.

Stwardnienie rozsiane (SM)

Przewlekła choroba demielinizacyjna ośrodkowego układu nerwowego, przebiegająca z rzutami i remisjami. Objawy zależą od lokalizacji zmian i mogą obejmować:

• zaburzenia widzenia

• problemy z równowagą

• drętwienia

• osłabienie siły mięśniowej

Miastenia

Autoimmunologiczna choroba nerwowo-mięśniowa powodująca męczliwość mięśni. Typowe objawy to:

• opadanie powiek
• zaburzenia mowy i połykania
• osłabienie mięśni

Nieleczona może prowadzić do przełomu miastenicznego.

Zapalne choroby jelit – Crohn i WZJG

Do autoimmunologicznych chorób przewodu pokarmowego zaliczamy:

Choroba Leśniowskiego-Crohna

Może obejmować każdy odcinek przewodu pokarmowego. Objawy:

• bóle brzucha
• biegunki
• utrata masy ciała
• zmiany okołoodbytnicze

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG)

Dotyczy jelita grubego. Objawy:

• krwisto-śluzowe biegunki
• bóle brzucha
• osłabienie

 Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Przewlekła choroba zapalna stawów prowadząca do ich destrukcji, bólu i obrzęków. Bez leczenia powoduje niepełnosprawność. Często towarzyszy jej dodatni czynnik RF i przeciwciała anty-CCP.

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE)

Jedna z najbardziej złożonych chorób autoimmunologicznych, mogąca obejmować wiele narządów:

• skórę
• stawy
• nerki
• serce
• układ nerwowy

Typowy objaw to rumień w kształcie motyla na twarzy.

Twardzina układowa (scleroderma)

Charakteryzuje się postępującym włóknieniem skóry i narządów wewnętrznych. Może prowadzić m.in. do zaburzeń pracy przełyku i płuc.

Autoimmunologiczne zapalenia wątroby i dróg żółciowych

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby

Prowadzi do zapalenia i uszkodzenia komórek wątrobowych. W badaniach widoczne są przeciwciała:

ANA, SMA, LKM-1.

Pierwotna marskość żółciowa (PBC)

Uszkadza drogi żółciowe, prowadząc do cholestazy. Objawy obejmują świąd, zmęczenie i powiększenie wątroby.

Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC)

Może prowadzić do marskości wątroby i zwiększa ryzyko nowotworów przewodu pokarmowego.

Niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona)

Prowadzi do niedoboru hormonów nadnerczy. Objawy:

• osłabienie
• spadek ciśnienia
• przebarwienia skóry
• nudności, wymioty

Nieleczona może prowadzić do zagrażającego życiu przełomu nadnerczowego.

Choroby autoimmunologiczne mogą dotyczyć niemal każdego narządu i często współistnieją ze sobą. Wczesna diagnostyka i właściwe leczenie są kluczowe, aby ograniczyć postęp choroby i poprawić jakość życia pacjentów.