Cholesterol od l drat budzi ogromne emocje. Z jednej strony mówi się o nim jako o jednym z głównych winowajców miażdżycy i chorób serca, a z drugiej strony okazuje się, że bez niego organizm człowieka nie byłby w stanie prawidłowo funkcjonować. Wiele osób słyszało o „dobrym” i „złym” cholesterolu, jednak nadal nie do końca wiadomo, czym właściwie różnią się poszczególne frakcje lipidów i dlaczego ich poziom ma tak duże znaczenie dla zdrowia.

Dlatego warto uporządkować najważniejsze informacje i wyjaśnić, czym jest cholesterol, jakie funkcje pełni w organizmie oraz kiedy jego wyniki powinny wzbudzić niepokój.

Cholesterol – co to właściwie jest?

Cholesterol jest alkoholem steroidowym, który naturalnie występuje w organizmie człowieka. Co więcej, jest on substancją absolutnie niezbędną do życia. Organizm produkuje go głównie w wątrobie, natomiast część cholesterolu dostarczamy również wraz z pożywieniem.

Warto podkreślić, że cholesterol pochodzący z diety stanowi jedynie około 30 procent całkowitej puli cholesterolu w organizmie. Oznacza to, że zdecydowana większość jest wytwarzana samodzielnie przez organizm.

Cholesterol pełni wiele niezwykle ważnych funkcji. Przede wszystkim:

• buduje błony komórkowe,
• bierze udział w produkcji kwasów żółciowych,
• uczestniczy w syntezie hormonów steroidowych,
• jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania układu hormonalnego.

Bez cholesterolu organizm nie byłby więc w stanie prawidłowo działać. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy dochodzi do zaburzeń gospodarki lipidowej.

Jak cholesterol krąży w organizmie?

Sam cholesterol nie rozpuszcza się we krwi, dlatego musi być transportowany za pomocą specjalnych cząsteczek. Właśnie tutaj pojawiają się znane z badań laboratoryjnych frakcje lipidowe, czyli:

• cholesterol lipoprotein o małej gęstości,
• cholesterol lipoprotein o dużej gęstości,
• lipoproteiny o bardzo małej gęstości,
• trójglicerydy.

To właśnie te parametry widzimy najczęściej w wynikach lipidogramu.

Cholesterol całkowity – co oznacza ten wynik?

Cholesterol całkowity to suma wszystkich frakcji cholesterolu obecnych we krwi. Badanie wykonuje się najczęściej na czczo, najlepiej po około 12–14 godzinach od ostatniego posiłku.

Co istotne, na wynik mogą wpływać również inne czynniki. Między innymi:

• zbyt długie stanie przed pobraniem krwi,
• przedłużone utrzymywanie opaski uciskowej,
• odwodnienie organizmu.

Dlatego interpretacja wyników zawsze powinna uwzględniać cały obraz kliniczny pacjenta.

Cholesterol o dużej gęstości – dlaczego nazywany jest dobrym?

Cholesterol lipoprotein o dużej gęstości, czyli popularny „dobry cholesterol”, pomaga usuwać nadmiar cholesterolu z organizmu. Następnie transportuje go do wątroby, gdzie może zostać wykorzystany między innymi do produkcji kwasów żółciowych oraz hormonów.

W praktyce oznacza to, że wyższy poziom tej frakcji zwykle działa ochronnie na układ sercowo-naczyniowy.

Na wyższy poziom cholesterolu o dużej gęstości mogą wpływać:

• regularna aktywność fizyczna,
• redukcja masy ciała,
• zdrowa dieta bogata w nienasycone kwasy tłuszczowe,
• ograniczenie tłuszczów trans.

Dodatkowo umiarkowane spożycie alkoholu również może podnosić poziom tej frakcji, choć oczywiście nie powinno być traktowane jako metoda leczenia.

Cholesterol o małej gęstości – dlaczego uznawany jest za zły?

Cholesterol lipoprotein o małej gęstości określany jest mianem „złego cholesterolu”, ponieważ jego nadmiar może odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych.

W konsekwencji zwiększa się ryzyko:

• miażdżycy,
• choroby wieńcowej,
• zawału serca,
• udaru mózgu.

Warto wiedzieć, że wynik tej frakcji często nie jest oznaczany bezpośrednio. Najczęściej wylicza się go na podstawie innych parametrów lipidogramu. Jednak przy bardzo wysokim poziomie trójglicerydów wynik może być mniej wiarygodny.

Trójglicerydy – dlaczego również są ważne?

Trójglicerydy to kolejny bardzo ważny parametr lipidogramu. Są one źródłem energii dla organizmu, a także stanowią magazyn energii w tkance tłuszczowej.

Niestety ich podwyższony poziom również zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Wysokie trójglicerydy mogą występować między innymi w przypadku:

• niedoczynności tarczycy,
• cukrzycy,
• chorób nerek,
• zapalenia trzustki,
• otyłości,
• nieprawidłowej diety.

Natomiast obniżone wartości mogą pojawiać się przy:

• nadczynności tarczycy,
• niedożywieniu,
• wyniszczeniu organizmu.

Czym jest cholesterol niebędący lipoproteiną o dużej gęstości?

Coraz częściej w wynikach badań pojawia się także parametr określany jako cholesterol niebędący lipoproteiną o dużej gęstości.

Choć nazwa brzmi skomplikowanie, wyliczenie jest bardzo proste. Wystarczy odjąć cholesterol lipoprotein o dużej gęstości od cholesterolu całkowitego.

Parametr ten pomaga szybciej ocenić ryzyko miażdżycy, ponieważ obejmuje wszystkie „niekorzystne” frakcje lipidowe.

Za prawidłowe uznaje się zwykle wartości:

• poniżej 145 miligramów na decylitr u osób zdrowych,
• poniżej 130 miligramów na decylitr u osób z czynnikami ryzyka,
• poniżej 100 miligramów na decylitr u pacjentów wysokiego ryzyka.

Dlaczego warto wykonywać lipidogram?

Pełny lipidogram pozwala ocenić ryzyko chorób układu krążenia i wykryć zaburzenia gospodarki lipidowej jeszcze zanim pojawią się objawy.

Badanie jest szczególnie ważne u osób:

• z nadwagą,
• prowadzących siedzący tryb życia,
• chorujących na cukrzycę,
• z nadciśnieniem tętniczym,
• obciążonych rodzinnie chorobami serca.

Co więcej, zaburzenia lipidowe są obecnie bardzo częstym problemem zdrowotnym. Szacuje się, że dotyczą nawet większości dorosłej populacji.

Jak poprawić wyniki cholesterolu?

Na szczęście w wielu przypadkach można skutecznie poprawić profil lipidowy dzięki zmianie stylu życia.

Najważniejsze znaczenie mają:

Zdrowa dieta

Warto ograniczyć:

• tłuszcze trans,
• wysoko przetworzoną żywność,
• nadmiar cukru,
• fast foody.

Jednocześnie dobrze jest zwiększyć spożycie:

• warzyw,
• błonnika,
• ryb morskich,
• oliwy z oliwek,
• orzechów.

Regularna aktywność fizyczna

Ruch pomaga:

• obniżyć poziom „złego” cholesterolu,
• zwiększyć poziom „dobrego” cholesterolu,
• poprawić metabolizm.

Redukcja masy ciała

Nawet niewielka utrata kilogramów może korzystnie wpłynąć na wyniki lipidogramu.

Kontrola chorób przewlekłych

Szczególnie ważne jest prawidłowe leczenie:

• cukrzycy,
• niedoczynności tarczycy,
• nadciśnienia tętniczego.